Ngày đầu vào lớp 1: giúp con nhút nhát bớt sợ trường mới

Trẻ sợ vào lớp 1 thường không phải vì sợ học, mà vì sợ những điều chưa biết: cô có nghiêm không, nhà vệ sinh ở đâu, có ai chơi với mình không, lỡ không theo kịp bạn thì sao. Cha mẹ giúp con bớt sợ bằng cách biến những điều chưa biết thành điều đã biết — đưa con đến xem trường trước, đi thử con đường, tập những kỹ năng nhỏ như tự đi vệ sinh, mở hộp cơm, cất đồ vào cặp — và tuyệt đối không dọa "lên lớp 1 là bị phạt". Với trẻ nhút nhát, vài tuần đầu cần thêm kiên nhẫn và một chút phối hợp với cô giáo.

Lớp 1 khác mẫu giáo ở đâu — nhìn bằng mắt trẻ sáu tuổi

Người lớn nghĩ lớp 1 khác ở chỗ học chữ, học số. Trẻ thì thấy những khác biệt cụ thể hơn nhiều:

Mỗi dòng bên phải là một điều con có thể lo. Trẻ nhút nhát thường lo nhiều dòng cùng lúc nhưng không nói ra được — con chỉ nói "con không thích đi học" hoặc đau bụng mỗi sáng.

Bắt đầu từ mùa hè: biến lạ thành quen

• Đi xem trường vài lần trước ngày tựu trường: đi quanh cổng, nhìn sân, nếu trường cho thì vào xem lớp, xem nhà vệ sinh, căng tin. Nhiều trường tổ chức tuần làm quen cho học sinh lớp 1 — đừng bỏ qua.
• Đi thử con đường đến trường đúng giờ buổi sáng, để con biết mất bao lâu, đi qua những gì.
• Tìm một người bạn: nếu biết bạn nào cùng lớp (con nhà hàng xóm, bạn cũ ở mẫu giáo), cho hai bạn gặp nhau chơi vài lần trước. Một gương mặt quen trong lớp giúp rất nhiều.
• Nói về trường bằng giọng bình thường, vui vẻ, kể những chuyện thật hồi bố mẹ đi học — cả chuyện lo lắng lẫn chuyện vui.
• Chỉnh giờ ngủ dậy sớm dần từ hai tuần trước, để buổi sáng đầu tiên không phải là buổi sáng vừa buồn ngủ vừa căng thẳng.

Tập những kỹ năng nhỏ mà trẻ hay lo nhất

Với trẻ nhút nhát, nỗi sợ lớn nhất thường là phải nhờ người lạ giúp. Mỗi kỹ năng con tự làm được là một lần không phải nhờ:

• Tự đi vệ sinh, tự lau, tự kéo quần, tự rửa tay.
• Mở nắp chai nước, mở hộp cơm, hộp sữa.
• Cất và lấy sách vở, bút trong cặp; nhận ra đồ của mình (dán tên).
• Cởi, đi giày dép; mặc, cởi áo khoác.
• Nói một câu xin phép: "Thưa cô, con xin đi vệ sinh ạ." — tập ở nhà như đóng kịch.
• Nói tên mình, tên bố mẹ, số điện thoại của bố hoặc mẹ (với trẻ đã nhớ được).

Không cần dạy con đọc thông viết thạo trước khi vào lớp 1 — ngành giáo dục cũng khuyến cáo không dạy trước chương trình lớp 1 cho trẻ mầm non. Kỹ năng tự phục vụ và sự tự tin quan trọng hơn nhiều cho tuần đầu.

Ngày khai giảng và tuần đầu tiên

Buổi sáng

• Chuẩn bị cặp, quần áo từ tối hôm trước cùng con.
• Ăn sáng đủ, đi sớm một chút để không phải vội.
• Ngày khai giảng (5/9) thường đông và ồn: có trống, loa, nhiều phụ huynh. Nói trước với con: "Hôm nay sẽ rất đông, có trống to. Mình đứng cạnh nhau."

Lúc chia tay

• Chia tay ngắn, ấm, giống nhau mỗi ngày: một cái ôm, một câu quen, rồi đi.
• Không đứng ngoài cửa sổ nhìn vào lớp suốt buổi. Con thấy mẹ sẽ khó tập trung, và các bạn khác cũng bị phân tâm.
• Đón đúng giờ đã hẹn, nhất là những ngày đầu.

Buổi chiều

• Đón con bằng cái ôm và đồ ăn nhẹ trước khi hỏi chuyện. Trẻ mệt sau ngày đầu là bình thường.
• Hỏi câu cụ thể thay cho "hôm nay học gì": "Giờ ra chơi con làm gì?", "Ở lớp ai ngồi cạnh con?", "Điều gì làm con cười hôm nay?"

Câu nói mẫu

• "Con lo không tìm được nhà vệ sinh à? Mình đi xem trước nhé, rồi con chỉ cho mẹ."
• "Ngày đầu ai cũng hơi lo, cả cô giáo cũng vậy đấy."
• "Nếu con cần gì, con giơ tay và nói: Thưa cô, con cần giúp ạ."
• "Hôm nay con tự cất cặp vào ngăn bàn. Tuần trước con còn lo chuyện đó cơ."

Phối hợp với cô giáo khi con nhút nhát

Cô giáo lớp 1 có một lớp đông, không thể biết ngay bé nào cần gì. Một lời nhắn ngắn giúp cô hiểu con:

• "Cháu khá rụt rè ở chỗ mới, cần vài tuần mới nói nhiều. Ở nhà cháu nói chuyện vui vẻ bình thường."
• "Cháu ngại xin đi vệ sinh, nhờ cô để ý giúp những ngày đầu."
• "Cháu thích vẽ và xếp hình, nếu cô cần một việc để cháu bắt đầu làm quen."

Nhiều cô giáo sẽ giao cho bé nhút nhát một "nhiệm vụ" nhỏ — phát vở, tưới cây — giúp con có lý do đi lại trong lớp và được chú ý theo cách dễ chịu.

Những điều nên tránh

• Dọa: "Lên lớp 1 mà thế này là cô phạt", "Không học bây giờ lên lớp 1 bị đánh."
• Tạo áp lực thành tích từ trước khi con bước vào lớp: "Phải được điểm 10", "phải giỏi nhất lớp".
• So sánh với anh chị, với con nhà hàng xóm.
• Cho nghỉ học mỗi khi con kêu đau bụng mà không rõ lý do — nên tìm hiểu, hỏi bác sĩ nếu lặp lại, nhưng tránh để né tránh thành thói quen.
• Bộc lộ lo lắng quá mức trước mặt con: đứng chờ ngoài cổng cả buổi, gọi cô giáo liên tục.

Khi nào cần lo hơn

Phần lớn trẻ quen trường trong vài tuần. Nên trao đổi với cô giáo và hỏi bác sĩ nhi, chuyên gia tâm lý nếu:

• Sau khoảng một tháng con vẫn khóc dữ dội mỗi sáng, đau bụng, buồn nôn, không chịu vào lớp.
• Con hoàn toàn không nói ở lớp sau tháng đầu dù ở nhà nói bình thường — có thể là câm chọn lọc (xem bài riêng trong mục này).
• Con lo sợ bố mẹ gặp chuyện khi mình ở trường, không chịu rời mẹ.
• Con đang quen rồi bỗng sợ đi học, kèm thay đổi tâm trạng, có vết thương lạ, đồ dùng bị mất — có thể con bị bắt nạt hoặc gặp chuyện. Nếu nghi con bị bạo lực, xâm hại, gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111.

Đọc thêm / làm tiếp

• Sách tranh Wemberly Worried (Kevin Henkes, 2000): cô chuột nhỏ lo đủ thứ, nhất là ngày đầu đi học, và gặp một người bạn cũng hay lo như mình.
• Sách tranh First Day Jitters (Julie Danneberg, 2000): một nhân vật không muốn đến trường ngày đầu — cuối truyện mới lộ ra đó là cô giáo mới. Trẻ thích bất ngờ này, và nhận ra người lớn cũng biết lo.
• Raising Children Network (Úc) có loạt bài "Starting school" cho cha mẹ.
• Câu hỏi để nói chuyện với con: "Con đoán lớp 1 có gì giống mẫu giáo, có gì khác? Điều gì con mong nhất?"