Lo âu chia ly: con khóc níu chân mỗi khi bố mẹ đi làm

Lo âu chia ly — con khóc, níu chân, gào lên mỗi khi bố mẹ đi làm — là giai đoạn phát triển bình thường, đạt đỉnh khoảng 10–18 tháng tuổi và thường quay lại khi con bắt đầu đi nhà trẻ, đổi người trông hay có em. Cách giúp con tốt nhất là chia tay ngắn, ấm và giống nhau mỗi ngày; không lẻn đi; nói rõ khi nào bố mẹ về bằng mốc con hiểu được; và giữ lời. Nếu nỗi sợ xa cha mẹ kéo dài nhiều tuần, quá mức so với tuổi, làm con không chịu đi học, không ngủ được, lo bố mẹ gặp chuyện — đó là lúc nên hỏi bác sĩ.

Vì sao em bé đang vui bỗng bám mẹ không rời

Khoảng 8–10 tháng tuổi, em bé hiểu được một điều mới: mẹ vẫn tồn tại khi đã khuất khỏi tầm mắt. Nghe thì là tin tốt, nhưng nó kéo theo một nỗi lo: mẹ ở đâu đó, mà không ở đây. Bé chưa có khái niệm thời gian, nên không biết "mẹ đi làm tám tiếng rồi về" khác gì "mẹ đi mãi".

Vì vậy lo âu chia ly thường tăng rõ trong khoảng 10–18 tháng, rồi giảm dần đến khoảng 3 tuổi khi con hiểu được rằng người thân đi rồi sẽ về. Nó có thể quay lại ở những chặng chuyển tiếp:

• Bắt đầu đi nhà trẻ, mẫu giáo, hoặc chuyển lớp.
• Mẹ hết nghỉ thai sản đi làm lại; đổi người trông (ông bà về quê, có người giúp việc mới).
• Gia đình có em bé, chuyển nhà, bố mẹ đi công tác dài.
• Sau một lần ốm nằm viện, sau một biến cố trong gia đình.

Con khóc khi bố mẹ đi là dấu hiệu con gắn bó với bố mẹ, không phải dấu hiệu con hư hay bố mẹ chiều quá.

Điều cha mẹ hay thấy và điều thật sự đang diễn ra

Việc làm được ngay

Một nghi thức chia tay ngắn và giống nhau

Trẻ yên tâm khi biết điều gì sẽ xảy ra. Hãy có một "nghi thức" riêng của hai mẹ con, chỉ khoảng một phút:

• Ôm, hôn lên tay con, đập tay ba lần, nói một câu quen thuộc: "Mẹ đi làm, chiều mẹ đón. Mẹ yêu con."
• Trao con cho cô giáo hoặc người trông, chỉ con một việc cụ thể: "Con xem bể cá với cô nhé."
• Đi luôn, không quay lại khi con khóc to hơn.

Chia tay kéo dài, quay lại dỗ ba lần, đứng nấp ở cửa sổ nhìn — tất cả làm con khóc lâu hơn, vì con học được rằng khóc to thì mẹ quay lại.

Không lẻn đi

Lẻn đi khi con đang mải chơi có vẻ nhẹ nhàng, nhưng con quay lại không thấy mẹ đâu. Lần sau con sẽ bám chặt hơn, không dám rời mắt khỏi mẹ dù đang ở nhà. Chào rồi đi, dù có nước mắt, là cách giữ lòng tin.

Nói giờ về bằng mốc con hiểu

Trẻ nhỏ chưa hiểu "năm giờ chiều". Hãy dùng mốc sinh hoạt: "Con ăn trưa, ngủ trưa, ăn quà chiều, chơi ở sân — rồi mẹ đến." Và đến đúng như vậy. Nếu có lúc phải đến muộn, báo cô giáo để cô nói với con.

Tập xa từng chút ở nhà

• Chơi ú òa, trốn tìm: mẹ biến mất rồi xuất hiện — bài học đầu tiên về "đi rồi sẽ về".
• Để con ở với ông bà, cô chú quen trong 15 phút, rồi 30 phút, rồi một buổi.
• Trước khi đi học, cho con đến lớp vài lần cùng mẹ, làm quen cô và phòng.

Vật mang theo

Một chiếc khăn có mùi của mẹ, một tấm ảnh gia đình nhỏ trong cặp, một con thú bông được cô cho mang theo. Với trẻ lớn hơn, có thể vẽ một trái tim nhỏ trên lòng bàn tay mẹ và con — nhớ mẹ thì nhìn vào tay.

Câu nói mẫu

• "Con buồn vì mẹ đi đúng không? Mẹ cũng nhớ con. Ngủ trưa dậy, ăn quà chiều xong là mẹ đến."
• "Mẹ đi đây. Đập tay ba cái nào. Một, hai, ba."
• Lúc đón: "Mẹ về rồi đây, đúng như mẹ nói nhé."
• Buổi tối: "Hôm nay lúc mẹ đi con khóc một chút rồi chơi với bạn. Cô kể con xây được cái tháp cao lắm."

Cha mẹ cũng có lo âu chia ly

Nhiều mẹ khóc trên đường đi làm, cả ngày lo con. Điều này rất bình thường. Nhưng trẻ đọc nét mặt cực nhanh: nếu mẹ chia tay với ánh mắt hoảng hốt, giọng run, con hiểu rằng chỗ này đáng sợ. Hãy giữ khoảnh khắc chia tay bình tĩnh và tin tưởng, rồi cho phép mình buồn khi đã ra khỏi cổng.

Một cách giúp cả hai: hỏi cô giáo hoặc người trông xem có thể nhắn một tin ngắn khi con đã nín và chơi. Thường thì tin nhắn ấy đến chỉ sau vài phút.

Những điều nên tránh

• Lẻn đi khi con không để ý.
• Dọa: "Khóc nữa mẹ bỏ ở đây luôn", "Không ngoan thì mẹ không đón."
• Chê: "Bạn nào cũng ngoan, mỗi con khóc."
• Chia tay dài lê thê, quay lại dỗ nhiều lần.
• Hứa điều không giữ được: "Mẹ đi một chút rồi về" khi thật ra là cả ngày.
• Cho con nghỉ học mỗi khi con khóc. Nghỉ thì dễ cho hôm nay, nhưng ngày quay lại khó hơn nhiều.

Khi nào cần gặp chuyên gia

Lo âu chia ly là bình thường ở trẻ nhỏ. Nhưng có lúc nó vượt quá mức của tuổi và cần được giúp. Các tiêu chí chẩn đoán thường dùng (như DSM-5) mô tả rối loạn lo âu chia ly khi trẻ lo sợ quá mức so với độ tuổi, kéo dài khoảng 4 tuần trở lên, với các biểu hiện như:

• Khổ sở dữ dội mỗi khi phải xa hoặc sắp phải xa người thân.
• Lo liên tục rằng bố mẹ sẽ gặp tai nạn, ốm, chết, hoặc mình sẽ bị lạc, bị bắt cóc.
• Không chịu đi học, không chịu ngủ một mình, không chịu ngủ ở nhà người khác.
• Ác mộng về chuyện chia lìa.
• Đau bụng, đau đầu, buồn nôn lặp lại mỗi khi sắp phải xa.

Cha mẹ không cần tự chẩn đoán. Nếu nhận ra nhiều điều trên ở trẻ đã qua tuổi mẫu giáo, hoặc ở trẻ nhỏ nhưng kéo dài và ngày càng nặng, hãy bắt đầu bằng bác sĩ nhi, rồi chuyên gia tâm lý trẻ em hoặc khoa tâm lý / tâm thần nhi. Liệu pháp thường có sự tham gia rất nhiều của cha mẹ.

Nếu lo âu chia ly xuất hiện đột ngột kèm sợ một người, một nơi cụ thể, hãy nhẹ nhàng hỏi chuyện. Nghi con bị bạo lực, xâm hại, gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111.

Đọc thêm / làm tiếp

• Sách tranh The Kissing Hand (Audrey Penn, 1993): gấu mèo Chester sợ đi học, mẹ hôn vào lòng bàn tay để con mang theo nụ hôn — nguồn gốc của mẹo vẽ trái tim trên tay.
• Sách tranh Owl Babies (Martin Waddell, minh hoạ Patrick Benson): ba chú cú con thức dậy không thấy mẹ, chờ và lo, rồi mẹ bay về. Câu chuyện ngắn, hợp với trẻ 2–4 tuổi.
• HealthyChildren.org (AAP) và Raising Children Network (Úc) có bài về lo âu chia ly theo từng độ tuổi.
• Câu hỏi để nói chuyện với con: "Lúc mẹ đi, con làm gì cho bớt nhớ? Mình nghĩ thêm một cách nữa nhé."