Nhiều người ngại đi ăn quán, xem phim hay du lịch một mình chủ yếu vì sợ người khác nghĩ mình cô đơn, không có bạn. Nghiên cứu của Rebecca Ratner và Rebecca Hamilton (2015) cho thấy người ta thường đánh giá thấp mức mình sẽ thấy vui khi đi một mình, và nghiên cứu "hiệu ứng ánh đèn sân khấu" của Thomas Gilovich (2000) cho thấy người khác để ý tới ta ít hơn nhiều so với ta tưởng. Lần đầu làm một mình dễ hơn khi chọn việc nhỏ, giờ vắng, và chuẩn bị chu đáo phần an toàn.
Vì sao làm một mình lại khó
Ăn một mình ở nhà thì chẳng ai ngại. Cái khó nằm ở chỗ làm một mình nơi công cộng: ngồi một mình ở bàn bốn người, đứng xếp hàng mua một vé xem phim, đi dạo phố cổ không có ai cùng chụp ảnh. Nỗi ngại thường gồm:
- Sợ bị đánh giá: "Người ta sẽ nghĩ mình không có bạn."
- Không biết làm gì với tay, với mắt khi không có ai để nói chuyện.
- Lo an toàn, nhất là khi đi xa, đi buổi tối, với phụ nữ.
- Nghi ngờ niềm vui: "Đi một mình thì có gì vui."
Nghiên cứu nói gì: ta đoán sai về chính mình
Năm 2015, Rebecca Ratner và Rebecca Hamilton công bố trên Journal of Consumer Research một loạt nghiên cứu với tựa đề dí dỏm Inhibited from bowling alone ("Ngại đi chơi bowling một mình"). Họ thấy:
- Người ta có xu hướng né các hoạt động giải trí nơi công cộng nếu phải đi một mình, như xem triển lãm, đi xem phim, ăn nhà hàng.
- Lý do chính là lo người khác sẽ nghĩ mình không có bạn.
- Nhưng khi thật sự đi một mình – trong một nghiên cứu là đi xem phòng tranh – người tham gia vui gần như ngang người đi cùng bạn. Họ đã đoán trước thấp hơn mức mình thật sự thấy.
Nghĩa là nỗi sợ đánh cắp những trải nghiệm mà ta hoàn toàn có thể tận hưởng.
Hiệu ứng ánh đèn sân khấu
Năm 2000, Thomas Gilovich, Victoria Medvec và Kenneth Savitsky (Đại học Cornell) làm một thí nghiệm nổi tiếng: cho sinh viên mặc áo phông in hình một ca sĩ mà họ thấy khá ngượng, rồi bước vào một phòng có các bạn khác. Sau đó hỏi họ nghĩ bao nhiêu người trong phòng đã để ý cái áo.
- Người mặc đoán khoảng một nửa số người trong phòng để ý.
- Thực tế chỉ khoảng một phần tư nhớ ra cái áo.
Các tác giả gọi đó là hiệu ứng ánh đèn sân khấu: mỗi người cảm thấy như mình đứng dưới đèn chiếu, ai cũng nhìn mình, trong khi thật ra mọi người bận nghĩ về chính họ. Người ở quán ăn đang lo món ăn, lo điện thoại, lo câu chuyện của bàn họ – rất ít ai để ý một người ngồi ăn một mình.
Lộ trình gợi ý từ dễ đến khó
| Bậc | Việc | Mẹo cho lần đầu |
|---|---|---|
| 1 | Ngồi quán cà phê một mình | Mang sách, sổ, chọn chỗ gần cửa sổ |
| 2 | Ăn trưa một mình ở quán bình dân | Giờ hơi muộn khi quán vắng; nhiều người đi làm cũng ăn một mình |
| 3 | Đi xem phim một mình | Chọn suất sớm hoặc ngày thường; trong rạp tối, không ai biết ai đi cùng ai |
| 4 | Đi bảo tàng, triển lãm, công viên một mình | Tự do dừng lâu ở chỗ mình thích – lợi thế của đi một mình |
| 5 | Ăn tối một mình ở nhà hàng | Ngồi quầy nếu có; đặt bàn trước để bớt ngại |
| 6 | Đi chơi trong ngày ở thành phố lân cận | Về trong ngày, lịch trình nhẹ |
| 7 | Du lịch một mình vài ngày | Bắt đầu ở nơi trong nước, đông khách du lịch, dễ đi lại |
Du lịch một mình: can đảm đi cùng chuẩn bị
Đi xa một mình là bước lớn, và đây là chỗ ranh giới giữa dũng và liều thể hiện rõ nhất. Dũng là đi, sau khi đã chuẩn bị kỹ. Liều là đi mà không ai biết mình ở đâu.
- Gửi lịch trình cho một người thân: nơi ở, chuyến xe, số phòng. Nhắn tin báo mỗi tối.
- Chọn chỗ ở có nhiều đánh giá tốt, ở khu đông người, gần trung tâm; đến nơi trước khi trời tối.
- Giữ giấy tờ: chụp ảnh căn cước, hộ chiếu lưu ở nơi an toàn; giấy tờ gốc cất riêng với ví tiền.
- Điện thoại luôn có pin, mang sạc dự phòng; tải sẵn bản đồ ngoại tuyến.
- Biết số khẩn cấp của nơi đến; trong nước, cấp cứu y tế là 115.
- Không uống say ở nơi lạ khi đi một mình; để mắt tới đồ uống của mình.
- Không tham gia hoạt động mạo hiểm thiếu an toàn: tắm biển nơi không có cứu hộ, leo núi không hướng dẫn viên, đi đường rừng một mình.
- Tin vào cảm giác bất an: thấy một tình huống không ổn thì rời đi, không cần lịch sự.
Phụ nữ đi một mình thường được khuyên thêm: ăn mặc phù hợp văn hóa địa phương, không nói với người lạ rằng mình đi một mình, chọn phương tiện có thông tin tài xế rõ ràng.
Lợi ích ít ai nói
- Tự do: ăn món mình thích, dừng lâu ở chỗ mình mê, không phải thỏa hiệp.
- Để ý nhiều hơn: không có ai để nói chuyện, ta nhìn, nghe, nếm kỹ hơn.
- Dễ gặp người mới: người đi một mình thường dễ được bắt chuyện hơn người đi theo nhóm.
- Tin mình hơn: mỗi việc làm được một mình là một bằng chứng cho niềm tin vào năng lực bản thân, như Albert Bandura mô tả.
Những điều nên tránh
- Chọn việc quá khó cho lần đầu, như một chuyến đi nước ngoài dài ngày.
- Dán mắt vào điện thoại suốt để "trốn" – thỉnh thoảng thì được, nhưng như vậy bỏ lỡ chính trải nghiệm.
- Hủy kế hoạch vào phút chót chỉ vì không rủ được ai. Nếu việc đó đáng làm, nó vẫn đáng làm khi đi một mình.
Khi nào cần để ý
Nếu nỗi sợ ra ngoài một mình rộng ra nhiều nơi – không dám đi chợ, đi xe buýt, ra khỏi nhà nếu không có người đi cùng – kèm hoảng loạn, đó có thể không chỉ là ngại ngùng. Nên gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Ngược lại, nếu bạn luôn muốn ở một mình và tránh mọi người trong thời gian dài, kèm buồn bã, mất hứng thú, cũng nên tìm hỗ trợ.
Đọc thêm / làm tiếp
- Ratner R. K., Hamilton R. W. (2015), "Inhibited from bowling alone", Journal of Consumer Research.
- Gilovich T., Medvec V. H., Savitsky K. (2000), "The spotlight effect in social judgment", Journal of Personality and Social Psychology.
- Thử trong tuần này: chọn bậc 1 hoặc 2 trong bảng trên, đi một mình, và ghi lại trước khi đi mình đoán sẽ vui bao nhiêu điểm trên 10, sau khi về thật sự vui bao nhiêu.
Câu hỏi thường gặp
Đi ăn một mình có kỳ không?
Không. Nghiên cứu về hiệu ứng ánh đèn sân khấu cho thấy người khác để ý tới ta ít hơn nhiều so với ta tưởng. Rất nhiều người đi làm ăn trưa một mình mỗi ngày. Chọn quán bình dân, giờ vắng và mang theo sách là cách dễ bắt đầu.
Hiệu ứng ánh đèn sân khấu là gì?
Đây là xu hướng nghĩ rằng người khác để ý tới ngoại hình, hành động của mình nhiều hơn thực tế, được Thomas Gilovich và cộng sự mô tả năm 2000. Trong thí nghiệm, người mặc áo gây ngượng đoán khoảng một nửa người trong phòng để ý, thực tế chỉ khoảng một phần tư.
Du lịch một mình lần đầu nên chuẩn bị gì?
Gửi lịch trình cho người thân, chọn chỗ ở có đánh giá tốt ở khu đông người, đến nơi trước khi trời tối, giữ bản chụp giấy tờ và mang sạc dự phòng. Bắt đầu ở điểm đến trong nước, dễ đi lại. Không tham gia hoạt động mạo hiểm thiếu an toàn khi đi một mình.
Xem phim một mình có vui không?
Nghiên cứu của Ratner và Hamilton năm 2015 cho thấy người đi một mình đến nơi giải trí công cộng thường vui gần ngang người đi cùng bạn, dù trước đó họ đoán mình sẽ kém vui hơn. Trong rạp tối, gần như không ai để ý ai đi cùng ai.