Sợ chó ở người lớn rất phổ biến, nhất là ở người từng bị cắn hoặc lớn lên với nỗi lo bệnh dại. Sống chung khi hàng xóm nuôi chó dễ hơn khi ta làm ba việc: hiểu ngôn ngữ cơ thể của chó để biết lúc nào nó căng thẳng, thuộc cách đứng yên đúng khi một con chó lao tới, và nói chuyện với chủ nuôi về xích, rọ mõm, cổng nhà. Nếu bị cắn hay cào, rửa vết thương bằng xà phòng dưới vòi nước chảy rồi đến cơ sở y tế ngay để được tư vấn tiêm phòng dại.
Vì sao người lớn sợ chó
Nỗi sợ chó ở người lớn thường có gốc rõ ràng:
- Từng bị cắn hoặc bị đuổi, nhất là hồi nhỏ.
- Lớn lên với lời dặn đáng sợ: "chó cắn là dại", "thấy chó là chạy".
- Tin tức về chó tấn công và bệnh dại – một bệnh gần như luôn tử vong khi đã phát triệu chứng, nên nỗi lo không phải vô cớ.
- Ít tiếp xúc: người chưa từng nuôi chó khó đoán được con vật đang định làm gì.
Điều quan trọng cần phân biệt: thận trọng với chó lạ là đúng. Mục tiêu không phải là hết cẩn thận, mà là bớt nỗi sợ quá mức đến mức không dám đi qua ngõ, phải đổi đường đi làm, hay hoảng loạn khi nghe tiếng sủa.
Đọc ngôn ngữ cơ thể của chó
Phần lớn nỗi sợ đến từ việc không đoán được. Chó "nói" khá rõ bằng cơ thể, nếu ta biết nhìn.
| Dấu hiệu | Thường có nghĩa | Nên làm |
|---|---|---|
| Thân mềm, đuôi vẫy rộng ngang lưng, miệng hé thả lỏng | Thoải mái, thân thiện | Vẫn hỏi chủ trước khi lại gần |
| Chổng mông, hai chân trước hạ thấp | Mời chơi | Không cần làm gì, cứ đi tiếp nếu không muốn chơi |
| Liếm môi, ngáp, quay mặt đi, để lộ lòng trắng mắt | Căng thẳng, không thoải mái | Lùi ra, cho nó khoảng trống |
| Tai cụp, đuôi kẹp giữa hai chân, cúi thấp | Sợ hãi – chó sợ có thể cắn khi bị dồn | Đừng lại gần, đừng chặn lối thoát của nó |
| Người cứng đờ, nhìn chằm chằm, gầm gừ, nhe răng | Cảnh báo rõ ràng | Đứng yên, tránh nhìn thẳng, lùi chậm |
| Đuôi dựng cao, vẫy cứng, lông dọc lưng dựng | Kích động, có thể không thân thiện | Giữ khoảng cách |
Lưu ý: đuôi vẫy không có nghĩa là thân thiện. Đuôi vẫy chỉ cho biết con chó đang kích động; cần nhìn cả cơ thể.
Khi một con chó lao về phía mình
Đây là tình huống người sợ chó lo nhất. Các hướng dẫn an toàn phổ biến khuyên:
- Đừng chạy. Chạy kích thích bản năng đuổi theo của chó, và người không chạy nhanh hơn chó được.
- Đứng yên, nghiêng người thay vì đối diện thẳng; hai tay khép sát người hoặc bắt chéo trước ngực.
- Tránh nhìn thẳng vào mắt con chó; nhìn xuống hoặc sang bên.
- Nói nhỏ, chậm, giọng đều nếu cần; không la hét.
- Đặt một vật vào giữa nếu có: túi xách, ô, xe đạp.
- Khi chó mất hứng và rời đi, lùi chậm, không quay lưng bỏ chạy.
- Nếu bị quật ngã, co người lại, hai tay ôm che gáy và tai.
Phần lớn các lần chó chạy ra sủa là để đuổi người lạ khỏi "lãnh thổ" của nó. Đứng yên vài giây thường đủ để nó mất hứng.
Nếu bị chó cắn hoặc cào
- Rửa vết thương ngay bằng xà phòng dưới vòi nước chảy, rửa kỹ khoảng 15 phút.
- Đến cơ sở y tế ngay để được tư vấn tiêm phòng dại và xử lý vết thương. Không tự đắp lá, đắp thuốc nam; không chờ "theo dõi con chó vài ngày rồi tính".
- Ghi lại thông tin con chó và chủ nuôi để báo cho nhân viên y tế.
Bệnh dại phòng được nếu xử lý đúng và kịp thời. Đây là chỗ nỗi sợ có ích: nó nhắc ta không được chủ quan.
Sống chung khi hàng xóm nuôi chó
Ở hẻm, ở khu tập thể, chung cư, hàng xóm nuôi chó là chuyện thường gặp. Mấy cách làm mềm mà hiệu quả:
- Nói chuyện trực tiếp, lịch sự. Ví dụ: "Chị ơi, em sợ chó lắm, mỗi lần đi qua mà bé Lu chạy ra là em run. Lúc em về tầm 6 giờ chị giữ bé trong nhà giúp em được không?" Nói về nỗi sợ của mình thay vì trách con chó thường dễ được hợp tác hơn.
- Đề nghị cụ thể: đóng cổng, xích chó khi ra ngoài, đeo rọ mõm ở nơi công cộng.
- Tìm hiểu quy định của tòa nhà, khu dân cư và địa phương về nuôi chó; nhiều nơi có quy định về xích, rọ mõm và tiêm phòng dại. Hỏi ban quản lý hoặc tổ dân phố.
- Nếu đã có sự cố (chó thả rông lao ra cắn người), báo ban quản lý, tổ dân phố, công an khu vực hoặc chính quyền phường, xã.
- Làm quen từ xa: nếu con chó hàng xóm hiền, việc biết tên nó, thấy nó mỗi ngày từ khoảng cách an toàn có thể làm nỗi sợ dịu dần.
Bớt sợ từng bước – nếu bạn muốn
Không ai bắt buộc phải thích chó. Nhưng nếu nỗi sợ làm bạn khổ, có thể thử đi từng nấc nhỏ, mỗi nấc đến khi thấy tương đối thoải mái mới sang nấc tiếp. Đây là áp dụng đơn giản của cách tiếp xúc dần mà nhiều nơi đã bàn kỹ:
- Xem ảnh, rồi video chó hiền đang nằm, đang chơi.
- Đứng xa nhìn chó được xích hoặc trong sân có rào.
- Ở cùng phòng với một con chó hiền, già, quen người của bạn bè – chủ giữ dây.
- Để con chó lại gần đánh hơi tay mình trong khi chủ vẫn giữ.
- Vuốt nhẹ lưng, vai con chó đó khi chủ cho phép.
Không ép mình đi nhanh, không dùng chó lạ, chó đang ăn, đang ngủ hay đang nuôi con để tập. Nếu sợ nặng đến mức hoảng loạn, nên có chuyên gia tâm lý hướng dẫn.
Khi nào cần gặp chuyên gia
Khi nỗi sợ chó làm bạn thay đổi cuộc sống rõ rệt – không dám ra ngõ, bỏ việc, không đến nhà người thân vì có chó – hoặc khi chỉ nghe tiếng sủa đã hoảng loạn, kéo dài nhiều tháng. Bác sĩ, khoa tâm lý của bệnh viện hoặc nhà tâm lý lâm sàng có thể giúp. Nếu nỗi sợ bắt đầu sau một lần bị tấn công nghiêm trọng và ký ức cứ hiện về, càng nên tìm hỗ trợ sớm.
Đọc thêm / làm tiếp
- Martin M. Antony và Randi E. McCabe, Overcoming Animal and Insect Phobias (2005).
- Các tài liệu phòng bệnh dại của Bộ Y tế và WHO về xử lý vết thương do chó cắn.
- Lần tới đi qua nhà có chó, thử để ý đuôi, tai, thân con chó và đoán nó đang ở trạng thái nào theo bảng trên – biến nỗi sợ thành việc quan sát.
Câu hỏi thường gặp
Gặp chó dữ đuổi nên làm gì?
Đừng chạy, vì chạy kích thích chó đuổi theo. Hãy đứng yên, nghiêng người, khép tay sát người, tránh nhìn thẳng vào mắt chó và đặt một vật như túi xách vào giữa nếu có. Khi chó rời đi thì lùi chậm, không quay lưng bỏ chạy.
Bị chó cắn phải làm gì đầu tiên?
Rửa vết thương ngay bằng xà phòng dưới vòi nước chảy, rửa kỹ khoảng 15 phút. Sau đó đến cơ sở y tế ngay để được tư vấn tiêm phòng dại và xử lý vết thương. Không đắp lá, không chờ theo dõi con chó rồi mới đi.
Hàng xóm thả chó rông thì nói thế nào?
Nên nói chuyện trực tiếp, lịch sự, nói về nỗi sợ của mình và đề nghị cụ thể như đóng cổng, xích chó, đeo rọ mõm khi ra ngoài. Nếu không được hoặc đã có sự cố, báo ban quản lý tòa nhà, tổ dân phố hoặc chính quyền phường, xã.
Chó vẫy đuôi có phải là thân thiện không?
Không hẳn. Đuôi vẫy chỉ cho thấy con chó đang kích động, có thể vui nhưng cũng có thể căng thẳng. Cần nhìn cả cơ thể: thân mềm, miệng thả lỏng là thoải mái; người cứng, nhìn chằm chằm, đuôi vẫy cứng là đáng dè chừng.
Người lớn sợ chó có hết được không?
Nhiều người bớt sợ rõ rệt khi hiểu ngôn ngữ cơ thể của chó và tiếp xúc dần với những con chó hiền trong điều kiện an toàn. Nếu nỗi sợ nặng, gây hoảng loạn hoặc bắt đầu sau một lần bị tấn công, nên tìm chuyên gia tâm lý. Thận trọng với chó lạ thì vẫn luôn cần thiết.