Elizabeth Blackwell (1821–1910) là người phụ nữ đầu tiên nhận bằng y khoa ở Mỹ, tốt nghiệp trường Geneva Medical College (bang New York) năm 1849. Bà bị hàng loạt trường y từ chối, được nhận vào học gần như do tình cờ, bị bạn học và người dân xa lánh, rồi mất một bên mắt khi đang học thêm ở Paris. Bà vẫn theo nghề, mở bệnh viện cho phụ nữ và trẻ em nghèo ở New York và góp phần mở đường cho phụ nữ học y ở cả Mỹ lẫn Anh.
Thời mà phụ nữ không được làm bác sĩ
Giữa thế kỷ 19, ở Mỹ và châu Âu, nghề y gần như khép kín với phụ nữ. Phụ nữ vẫn chăm sóc người bệnh, đỡ đẻ, bốc thuốc trong gia đình và cộng đồng, nhưng con đường vào trường y, lấy bằng và hành nghề chính thức thì không có. Nhiều người cho rằng phụ nữ không đủ sức chịu nổi giải phẫu, hoặc rằng chuyện đó "không đứng đắn".
Cần nói rõ để tránh hiểu nhầm: "nữ bác sĩ đầu tiên của nước Mỹ" ở đây có nghĩa là người phụ nữ đầu tiên nhận bằng y khoa từ một trường y ở Mỹ. Trước bà đã có những phụ nữ chữa bệnh mà không có bằng.
Từ cô giáo đến người xin học y
Elizabeth Blackwell sinh năm 1821 ở Bristol, Anh, trong một gia đình đông con có tư tưởng cấp tiến. Năm 1832, gia đình sang Mỹ. Cha mất sớm, các chị em phải đi dạy học kiếm sống.
Theo hồi ký của bà, ý định học y bắt đầu khi một người bạn mắc bệnh nặng nói rằng nếu được một bác sĩ phụ nữ chăm sóc thì bà ấy đã đỡ khổ hơn nhiều. Ban đầu Blackwell không thích những gì liên quan đến cơ thể và bệnh tật. Bà chọn nghề y không phải vì nó dễ với mình mà vì thấy nó cần.
Bà vừa dạy học vừa tự học y với vài bác sĩ chịu giúp, rồi nộp đơn vào các trường y. Bà bị từ chối liên tiếp, nhiều nguồn nói khoảng mười mấy trường. Một số người khuyên bà sang Paris và cải trang thành nam để học. Bà từ chối: bà muốn được nhận là một người phụ nữ.
Lá phiếu "đùa" ở Geneva Medical College
Năm 1847, Geneva Medical College ở miền tây bang New York nhận đơn của bà. Theo cách kể phổ biến, cũng là cách chính bà thuật lại trong hồi ký, ban giảng huấn không muốn tự quyết nên để sinh viên bỏ phiếu, với điều kiện chỉ một phiếu chống là bác. Sinh viên tưởng đó là trò đùa của một trường khác nên đồng loạt bỏ phiếu thuận. Khi bà thật sự xuất hiện, cả trường bất ngờ.
Những năm học không dễ. Người dân trong thị trấn nhìn bà như kẻ lạ; có lúc bà bị đề nghị không vào giờ học giải phẫu cơ quan sinh sản vì "không hợp". Bà viết thư trình bày rằng mình là sinh viên y như mọi người, và được vào học. Sự kiên định lặng lẽ ấy dần khiến bạn học thay đổi thái độ.
Tháng 1 năm 1849, bà tốt nghiệp, được ghi nhận là đứng đầu khoá. Lễ trao bằng có đông người đến xem.
Mất một bên mắt, đổi hướng nghề
Sau khi tốt nghiệp, Blackwell sang châu Âu học thêm. Ở Paris, bà vào học tại La Maternité, một cơ sở đào tạo hộ sinh, vì các bệnh viện khác không nhận bà như một bác sĩ. Khi đang chăm sóc một trẻ sơ sinh bị nhiễm trùng mắt, bà bị lây và mất thị lực một bên mắt. Giấc mơ làm bác sĩ phẫu thuật của bà khép lại.
Đây là đoạn ít được kể nhưng quan trọng. Can đảm không chỉ là bước qua cánh cửa bị đóng, mà còn là đứng dậy khi con đường mình chọn bị cắt ngang, và tìm một lối khác vẫn đúng với điều mình muốn làm.
Bệnh viện cho phụ nữ và trẻ em nghèo
| Năm | Sự việc |
|---|---|
| 1849 | Tốt nghiệp Geneva Medical College, người phụ nữ đầu tiên nhận bằng y khoa ở Mỹ. |
| 1849–1851 | Học thêm ở Paris và London; mất thị lực một mắt. |
| 1851 | Về New York, khó tìm nơi hành nghề vì không ai cho thuê phòng khám, không bệnh viện nào nhận. |
| 1857 | Cùng em gái là bác sĩ Emily Blackwell và bác sĩ Marie Zakrzewska mở New York Infirmary for Indigent Women and Children (bệnh viện cho phụ nữ và trẻ em nghèo), do phụ nữ điều hành. |
| 1859 | Được ghi tên vào danh sách y khoa chính thức của Anh, người phụ nữ đầu tiên có tên trong đó. |
| 1868 | Mở trường y cho phụ nữ gắn với bệnh viện ở New York. |
| 1869 trở đi | Về sống ở Anh, tham gia đào tạo nữ bác sĩ, góp phần lập trường y cho phụ nữ ở London (1874). |
| 1895 | Xuất bản hồi ký Pioneer Work in Opening the Medical Profession to Women. |
Khi không ai cho mình làm việc, bà tự lập ra nơi làm việc, và mở cửa cho những người phụ nữ khác đi sau. Bà cũng chú trọng vệ sinh, phòng bệnh, giáo dục sức khoẻ cho người nghèo, những thứ mà y học thời đó còn coi nhẹ.
Kiểu can đảm của Elizabeth Blackwell
- Kiên trì trước lời từ chối. Hàng chục lá thư bị từ chối mà vẫn viết tiếp.
- Không đánh đổi bản thân để được nhận. Từ chối cải trang nam, vì mục tiêu của bà là mở cửa cho phụ nữ, không chỉ cho riêng mình.
- Bình tĩnh trước sự xa lánh. Không cãi vã ồn ào; học giỏi và trình bày lý lẽ.
- Đổi hướng mà không bỏ cuộc. Mất một mắt, chuyển sang chăm sóc và phòng bệnh.
- Xây cho người sau. Mở bệnh viện, mở trường, kéo người khác vào cùng.
Không có gì trong câu chuyện này là liều lĩnh. Mỗi bước đều là một lựa chọn có cân nhắc, chịu được cái giá, vì một điều đáng làm.
Bài học cho người đọc hôm nay
Ngày nay phụ nữ học y là chuyện bình thường ở nhiều nước, trong đó có Việt Nam. Nhưng câu chuyện vẫn có ích cho bất kỳ ai là "người đầu tiên": cô gái đầu tiên trong làng thi vào trường kỹ thuật, cậu con trai đầu tiên trong lớp chọn học điều dưỡng, người lớn tuổi đầu tiên ở cơ quan đi học lại.
Với trẻ, câu chuyện có thể kể ngắn: "Ngày xưa người ta không cho con gái học làm bác sĩ. Có một cô bị từ chối rất nhiều lần, nhưng cô không bỏ cuộc. Khi được nhận, cô học giỏi nhất lớp. Sau này cô mở bệnh viện chữa cho những người nghèo." Rồi hỏi: "Con có việc gì đang bị bảo là 'con không làm được' không?"
Đọc thêm / làm tiếp
- Elizabeth Blackwell, Pioneer Work in Opening the Medical Profession to Women (1895): hồi ký của chính bà, bản tiếng Anh đã thuộc phạm vi công cộng.
- Sách tranh tiếng Anh Who Says Women Can't Be Doctors? của Tanya Lee Stone: kể chuyện bà cho trẻ nhỏ.
- Tìm hiểu thêm về các nữ bác sĩ tiên phong ở Việt Nam qua các bảo tàng y học, trường y lâu đời.
- Câu hỏi để nói chuyện: "Nếu con bị từ chối mười lần, lần thứ mười một con có viết đơn nữa không? Điều gì làm con muốn viết tiếp?"
Câu hỏi thường gặp
Elizabeth Blackwell là ai?
Elizabeth Blackwell (1821–1910) là người phụ nữ đầu tiên nhận bằng y khoa ở Mỹ, tốt nghiệp Geneva Medical College năm 1849. Bà mở bệnh viện cho phụ nữ và trẻ em nghèo ở New York và góp phần mở đường cho phụ nữ học y ở Mỹ và Anh.
Nữ bác sĩ đầu tiên của Mỹ tốt nghiệp năm nào?
Elizabeth Blackwell tốt nghiệp vào tháng 1 năm 1849 tại Geneva Medical College, bang New York, và được ghi nhận đứng đầu khoá. Trước bà đã có phụ nữ chữa bệnh nhưng không ai có bằng y khoa chính thức ở Mỹ.
Vì sao Elizabeth Blackwell được nhận vào trường y?
Theo hồi ký của bà, ban giảng huấn Geneva Medical College để sinh viên bỏ phiếu, và sinh viên tưởng đó là trò đùa nên đồng ý hết. Trước đó bà đã bị nhiều trường y khác từ chối.
Elizabeth Blackwell bị mù một mắt như thế nào?
Khi học thêm ở La Maternité, Paris, bà chăm sóc một trẻ sơ sinh bị nhiễm trùng mắt và bị lây, mất thị lực một bên. Từ đó bà từ bỏ ý định làm phẫu thuật và tập trung vào chăm sóc, phòng bệnh.
Elizabeth Blackwell và Emily Blackwell khác nhau thế nào?
Emily là em gái của Elizabeth, cũng trở thành bác sĩ và cùng chị mở bệnh viện cho phụ nữ và trẻ em nghèo ở New York năm 1857. Emily về sau điều hành bệnh viện và trường y nữ ở New York khi Elizabeth sang Anh.