Trẻ sợ nước, không chịu học bơi: làm quen từng bước an toàn

Trẻ sợ nước và không chịu học bơi thường vì từng bị sặc, bị nước vào mắt, vào tai, hoặc vì cảm giác chân không chạm đáy rất đáng sợ với cơ thể nhỏ. Cách giúp con là làm quen với nước từng bước ngay từ chậu tắm, chọn lớp học bơi ở bể có cứu hộ và huấn luyện viên kiên nhẫn, để con tiến theo nhịp của mình — tuyệt đối không "ném xuống nước cho quen". Và dù con sợ hay không, mọi lúc con ở gần nước đều cần một người lớn biết bơi trông sát, trong tầm tay.

Nỗi sợ nước: nên hiểu trước khi giúp

Với người lớn, nước bể bơi chỉ là nước. Với một đứa trẻ năm tuổi, đó là một nơi chân không chạm đất, mắt cay, tai ù, mũi sặc và tiếng ồn vang dội. Nhiều trẻ sợ một trong những cảm giác ấy chứ không phải sợ "nước" nói chung:

• Sợ nước vào mặt: ghét gội đầu, khóc khi nước chảy qua mắt.
• Sợ mất điểm tựa: đứng được ở chỗ nông nhưng hoảng khi phải nổi hay khi chân hẫng.
• Sợ sặc: thường sau một lần uống nước ở bể, ở biển.
• Sợ chỗ đông, ồn: bể bơi công cộng mùa hè vừa đông vừa vang tiếng.
• Sợ thầy cô lạ hoặc sợ bị ép: từng có lần bị kéo xuống nước khi chưa sẵn sàng.

Hỏi đúng cái con sợ giúp chọn bước tập đúng. Trẻ sợ nước vào mắt thì một chiếc kính bơi vừa vặn có khi giải quyết được một nửa vấn đề.

Cũng nên nói thẳng: một chút dè chừng với nước là điều tốt. Nước sâu nguy hiểm thật. Tổ chức Y tế Thế giới trong báo cáo toàn cầu về đuối nước năm 2014 xếp đuối nước vào nhóm mười nguyên nhân tử vong hàng đầu của trẻ em và thanh thiếu niên ở mọi khu vực trên thế giới. Mục tiêu của chúng ta không phải là một đứa trẻ không sợ nước, mà là một đứa trẻ vừa biết bơi vừa biết tôn trọng nước.

An toàn là nền móng — trước khi bàn chuyện can đảm

• Luôn có người lớn biết bơi trông sát, trong tầm tay khi trẻ nhỏ ở trong hoặc gần nước, kể cả ở bể nông, chậu lớn, bể bơi bơm hơi. Người trông không cầm điện thoại, không ngồi nói chuyện quay lưng.
• Học bơi ở bể có cứu hộ, lớp có huấn luyện viên. Không tập ở sông, ao, hồ, kênh, biển.
• Không để trẻ tắm sông, ao, hồ, biển một mình hoặc chỉ với nhóm bạn nhỏ — kể cả khi con đã biết bơi.
• Phao tay, phao cổ, phao bơi hơi là đồ chơi, không phải thiết bị cứu sinh. Đi thuyền, đi đò, chơi ở vùng nước mở thì mặc áo phao đúng cỡ.
• Biết bơi không có nghĩa là an toàn tuyệt đối. Học viện Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) cho biết học bơi giúp giảm nguy cơ đuối nước ở trẻ, nhưng nhấn mạnh không có đứa trẻ nào "chống đuối nước" được; vẫn cần người lớn trông.

Nói những điều này với con bằng giọng bình thường, như dạy đội mũ bảo hiểm. Trẻ sợ nước thường yên tâm hơn khi biết luôn có người lớn ở ngay bên.

Lộ trình làm quen với nước từng bước

Lộ trình dưới đây là ví dụ cho trẻ 4–8 tuổi. Mỗi bước có thể mất một buổi hoặc vài tuần. Không cần đi đủ ở nhà; nhiều bước làm trong lớp học bơi với huấn luyện viên.

Nguyên tắc chung giống như với mọi nỗi sợ khác: chia nhỏ, đi từng bậc, chỉ lên bậc khi con đã thoải mái — bài Bậc thang can đảm trong mục Nuôi dưỡng lòng can đảm nói kỹ về cách này. Riêng với nước, thêm một điều: mọi bước từ bước 3 trở đi đều ở trong tầm tay người lớn biết bơi.

Chọn lớp học bơi cho trẻ sợ nước

• Bể có cứu hộ trực, có khu nước nông cho trẻ, nước sạch, không quá lạnh.
• Lớp nhỏ: mỗi huấn luyện viên phụ trách ít trẻ, để con không phải chờ lâu và được để ý.
• Huấn luyện viên không ép: hỏi thẳng "Nếu con không chịu xuống nước thì thầy/cô làm gì?". Câu trả lời tốt là cho con ngồi thành bể, chơi té nước, quan sát bạn, xuống dần. Câu trả lời đáng lo là "cứ thả xuống rồi nó quen".
• Cho phép cha mẹ quan sát buổi đầu, ít nhất từ trên bờ.
• Thời điểm: lớp học bơi hè rất đông. Nếu con sợ chỗ ồn, có thể chọn khung giờ vắng hoặc học kèm riêng vài buổi đầu.

Việc làm được ngay

• Mua kính bơi vừa mặt, cho con đeo thử ở nhà, đeo trong chậu tắm.
• Cho con đi xem bể bơi một buổi mà không xuống nước. Ngồi trên bờ uống nước, xem các bạn học.
• Cho con chọn đồ bơi, mũ bơi. Trẻ thích những thứ mình chọn.
• Đọc sách, xem tranh về động vật dưới nước, nói về cách cá thở, cách người thở khi bơi.
• Kể cho con nghe lúc bố mẹ học bơi — kể cả lần mình bị sặc — để con thấy ai cũng từng như vậy.

Câu nói mẫu

• "Con sợ nước vào mắt à? Mình thử đeo kính này nhé, có kính rồi mắt không cay đâu."
• "Hôm nay con chỉ cần ngồi ở bậc thôi. Muốn xuống thêm thì con bảo mẹ."
• "Tay bố ở ngay dưới lưng con. Bố không buông khi con chưa bảo."
• "Bị sặc thì mình đứng lên, ho ra, nghỉ một chút. Ai học bơi cũng bị sặc vài lần."
• Sau buổi tập: "Hôm nay con úp mặt xuống nước được ba giây. Tuần trước con chưa dám. Mẹ thấy con cố lắm."

Giữ lời là điều quan trọng nhất. Nếu bố hứa không buông tay mà lại buông "để con tự nổi", con sẽ không tin bố ở lần sau — và nỗi sợ quay lại gấp đôi.

Những điều nên tránh

• Ném con xuống nước cho quen. Cách làm này còn được truyền miệng nhưng rất nguy hiểm và thường làm trẻ sợ nước nặng thêm, có khi suốt đời.
• Dìm đầu con, bất ngờ buông tay, đùa té nước vào mặt khi con đang sợ.
• Dọa: "Không học bơi thì chết đuối đấy." Con cần được dạy an toàn, không cần bị dọa chết.
• So sánh: "Em nó bốn tuổi đã bơi được." Mỗi trẻ một nhịp với nước.
• Bỏ hẳn sau một buổi con khóc. Lùi lại một bước, đổi cách, nhưng vẫn tiếp tục cho con gần nước an toàn.
• Coi con đã biết bơi là xong, để con tự ra sông, ra biển với bạn. Biết bơi ở bể khác rất xa bơi ở nước có dòng chảy, sóng, đáy bùn.

Khi nào cần gặp chuyên gia

Nên hỏi bác sĩ nhi hoặc chuyên gia tâm lý trẻ em nếu:

• Nỗi sợ nước làm con hoảng loạn cả khi tắm, gội đầu ở nhà, kéo dài nhiều tháng không bớt.
• Con từng gặp sự cố đuối nước hoặc suýt đuối nước, và sau đó gặp ác mộng, giật mình, né mọi thứ liên quan đến nước nhiều tuần.
• Con hay bị đau tai, chảy dịch tai sau khi bơi — đây là việc cần khám tai mũi họng, có khi chính cơn đau là lý do con ghét nước.

Các tiêu chí chẩn đoán thường dùng xem xét ám ảnh sợ đặc hiệu khi nỗi sợ kéo dài khoảng sáu tháng trở lên và ảnh hưởng rõ đến sinh hoạt. Cha mẹ không cần tự đặt tên; chỉ cần thấy con đang khổ là đủ để tìm người hỗ trợ.

Đọc thêm / làm tiếp

• Trang của Tổ chức Y tế Thế giới về phòng chống đuối nước, và HealthyChildren.org (AAP) mục an toàn với nước.
• Bài phòng đuối nước tổng quát cho trẻ có ở wiki canhve trong hệ — bài này chỉ bàn về nỗi sợ nước.
• Sách tranh Froggy Learns to Swim (Jonathan London, minh hoạ Frank Remkiewicz): chú ếch con sợ nước và mẹ dạy từng động tác nhỏ. Đọc rồi hỏi con: "Bạn ấy sợ gì lúc đầu? Mẹ bạn ấy giúp thế nào?".
• Câu hỏi để nói chuyện với con: "Ở dưới nước con thích nhất cảm giác gì, và không thích nhất cảm giác gì?"